“Gökyüzüne çıkabilmem için bana gökyüzüne giden bir merdiven hazırlandı.”
Piramit Metinleri, İfade 267
Sakkara’da -erken dönem kral mezarlarının inşa edildiği çöl platosunda- Kral Djoser (Zoser) için inşa edilmiş ‘Basamaklı Piramit’, “cennete giden merdiven”, Mısır’ın ilk piramidi ve uygarlık tarihinin ilk anıtsal taş mimari eseridir.
Djoser’in Basamaklı Piramidi, efsanevi mimar, nazır ve aynı zamanda hekim olan Imhotep tarafından tasarlanmıştır.
Antik Mısır uygarlığında, piramitlerin öncüleri olarak ‘Mastaba’ları görmekteyiz. Mastaba, toprak altına gömülen ölülerin hatırasına mezarın üst kısmına yaptırılmış küçük odacıktır. Eğimli iç duvara sahip, düz çatılı ve dört köşelidir. I. ve II. Hanedan krallarının gömüldüğü ufak bir tapınak şeklinde inşa edilmişlerdir.
III. Hanedan krallarından Djoser için Basamaklı Piramidin yapımında (M.Ö. 2630) tuğla yerine taş kullanılmıştır. Kralın dünyadaki ikametgâhı, 10 metre yüksekliğindeki kireç taşıyla çevrilidir. 545 metre uzunluk ve 280 metre genişlikteki dev kaya kütlesindedir ve beş basamakta yüksekliği 60 metreyi bulmaktadır. Piramidin kuzey tarafında iç bölüme giden giriş bulunur. Derin bir kanaldan, geçitlerden ve odalardan oluşur. Lahit odası kırmızı Aswan granitiyle döşenmiştir. Kuzeyde, cenaze tapınağının yanı sıra iki gözetleme deliği olan dar bir odada (Serdab)* kralın boyalı kireçtaşından yapılmış, oturan bir heykeli bulunmuştur.
Yukarıda anlattığımız Basamaklı Piramit, gerçekten mimari bir şaheserdir. Ve onun dâhi mimarı Imhotep, sonraki çağlarda büyük bilge, kutsal kişi ve Ptah’ın oğlu olarak kabul edilmiştir.
Mısırbilimci Chris Naunton, Mısır’ın Kayıp Mezarlarını Aramak (Searching for the Lost Tombs of Egypt) adlı kitabında, kayıp mezarların gizemleri üzerine açıklamalar getirir ve kanıtlar sunarak “kafir” firavun Akhenaton ve oğlu Tutankhamun’un cenazeleri ile Basamaklı Piramit’in mimarı Imhotep’in mezar yerini çevreleyen düğümleri çözmeye çalışır. Imhotep, günümüzde popüler kültür araçları ile çok tanınır -en azından adı- olmuştur. Bunun yanı sıra, kendi döneminde ve sonraki çağlarda önemli bir kişi olarak anılmıştır ki adı bir heykel kaidesine yazılmıştır (Kahire Müzesi).
İşaretlenmiş kısım içerisinde, sağdan sola “Imhotep” yazmaktadır.
Edwin Smith Papirüsü ve Imhotep
Imhotep, başarılı bir mimar olduğu kadar dâhi bir cerrah hekimdir. Imhotep’in cerrahi vaka analizlerini içeren Edwin Smith papirüsünün keşfedilmesiyle, hem Imhotep’in hem bilim tarihinin mirası genişlemiştir.
Papirüsün önemini ilk olarak Mısırbilimci Edwin Smith anlar. Bu antik belgenin beyin zarları (meninks), omurilik ve beyin omurilik sıvısı hakkında bilgiler verdiğini keşfeden Smith, papirüsün tüm sırrına vakıf olamadan hayatını kaybeder. Papirüsün tamamen çözülebilmesi için en nihayetinde, Mısırbilimci James Henry Breasted’e başvurulur. Breasted, 1930 yılında papirüsün tam çevirisini yayınlar.
Modern tıbbın anahtarı niteliğindeki belge, gerçekçi ve gözleme dayalı tedavinin en erken örneklerini bize göstermektedir. Ayrıca beyin omurilik sıvısından bahseden ilk belgedir.
James Henry Breasted’in çevirisi (1930). Sol başta, hiyeroglif yazıyla “beyin omurilik sıvısı” yazmaktadır.
Basamaklı Piramitten Kızıl Piramite
Mısır piramitleri denilince akla Gize Platosu’ndaki üç muntazam piramit [Khufu (Keops), Khafre (Kefren), Menkaure (Mikerinos)] gelir. Yazımızda piramitlerin öncüleri mastabalardan, Imhotep’in dehasıyla inşa edilen Basamaklı Piramitten bahsettik. Adeta aşama aşama yükselen uygarlığın, krallığın lojistik imkânlarının genişlemesiyle anıtsal mimaride sonsuza dek ayakta kalabilecek şaheserler miras bıraktığını görmekteyiz.
Dördüncü Hanedan’ın ilk kralı Sneferu’nun Dahşur’daki Kızıl Piramidi anlatılmaya değer… Kızıl Piramidin kalbinde iki yüksek ön oda inşa edilmişti. Sneferu muhtemelen Büyük Gize Piramidi’nin inşacısı olan Khufu’nun babasıydı ve bu odanın içindeki çarpıcı, bindirmeli çatı, tıpkı Khufu’nun ‘Büyük Piramit’i içindeki Büyük Galerisi gibi, yukarıdan aşağıya doğru gelen inanılmaz ağırlığı azaltmak için tasarlanmıştı. Yalnızca bu ayrıntı bile Antik Mısır mimarisinin muntazamlığa nasıl ulaştığı hususunda bizlere ipucu vermektedir.
Dipnot
* Serdab ‘kiler’ kelimesinin Arapça karşılığıdır. Kelimenin tam anlamıyla “soğuk su” anlamına gelen bir serdab, ölen bir kişinin Ka heykeli için bir oda görevi gören eski bir Mısır mezar yapısıdır.
Kaynakça
Chris Naunton, Searching for the Lost Tombs of Egypt, bit.ly/losttombs Son Erişim Tarihi: 05.05.2024
https://www.researchgate.net/figure/Breasteds-1930-translation-and-comments-on-case-6-of-the-Edwin-Smith-Papyrus-Public_fig1_326450466 Son Erişim Tarihi: 05.05.2024
Nile Magazine Discover Ancient Egypt Today, Mart 2024, Sayı: 36
Schlögl, Hermann, Eski Mısır, çev. Firuzan Gürbüz Gerhold, Alfa Yayınları, İstanbul, 2019.
Mısırbilim 
Yorum bırakın